γράφει ο 

Βύρων Β. Δημητριάδης

 

Τι άλλο θα μπορούσε να σε καταντήσει έρμαιο των ορέξεων εκείνης ακριβώς της περιέργειας που σκότωσε τη γάτα εάν όχι η μακροχρόνια δολιοφθορά μιας πεμπτοφαλαγγίτικης σαδομαζοχιστικής τάσης.

 

Μπορεί να υπέκυψα στον εσωτερικό εξαναγκασμό και να διάβασα τις θέσεις του 21ου Συνεδρίου του ΚΚΕ αλλά για το γράψιμο ευθύνονται εντελώς εξωτερικοί ερεθισμοί όπως κάποιες ατάκες του Γ.Γ σε συνδυασμό ασφαλώς με την παραπληροφόρηση περί της “όξυνσης της βασικής αντίθεσης ανάμεσα στο κεφάλαιο και την εργασία” (Θ1β΄κείμενο)

 

Ο Μαρξ, όμως, όταν ακόμη χρησιμοποιούσε όρους της χεγκελιανής διαλεκτικής υποστήριζε ότι “...Δεν υπάρχει θέμα “αρνητικής ενότητας” δύο πλευρών μιας αντίφασης... αλλά για υλικά προσδιορισμένη καταστροφή του προηγούμενου τρόπου ζωής των ατόμων που με την εξαφάνισή του εξαφανίζεται επίσης και αυτή η αντίφαση μαζί με την ενότητά της...” - “Η ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ” τ.Ι σ.341-

 

Αργότερα, όταν πλέον είχε καθυποτάξει την Πολιτική Οικονομία στην Ιστορία των Κοινωνιών, έγραφε: “...Το κεφαλαιοκρατικό προτσές παραγωγής... παράγει όχι μονάχα εμπορεύματα, όχι μονάχα υπεραξία, παράγει και αναπαράγει την ίδια τη σχέση του κεφαλαίου: από τη μία μεριά τον κεφαλαιοκράτη και από την άλλη μεριά τον μισθωτό εργάτη. Το κεφάλαιο προϋποθέτει τη μισθωτή εργασία, η μισθωτή εργασία προϋποθέτει το κεφάλαιο. Αλληλοκαθορίζονται και αλληλοπαράγονται...” “ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ” τ.Ι σ.598

 

Ετούτα τα “τσιτάτα” -η δύναμη των οποίων μπορεί να σε σταυρώσει ανάποδα και να γδάρει από πάνω σου κάθε “έξη” και κάθε “δεύτερη φύση”- αποδραματοποιώντας την ενδοκαπιταλιστική “όξυνση” σε κάνουν να στρέψεις την προσοχή σου στη χρησιμοποίηση του όρου “εργασία” αντί του όρου “μισθωτή εργασία” που είναι δομικό στοιχείο του συστήματος.

 

Αυτό καθόλου δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν αναφορές του Μαρξ στον όροεργασία” όπως για παράδειγμα στο κείμενο “Η αυταπάτη της Εθνικής Οικονομίας” όπου γράφει “...Η “εργασία” από την ίδια της τη φύση είναι ανελεύθερη, απάνθρωπη, μια κοινωνική δραστηριότητα, προκαθορισμένη από την ιδιωτική ιδιοκτησία, και που με τη σειρά της τη δημιουργεί.

 

Μια οργάνωση της εργασίας είναι λοιπόν μια αντίφαση. Η καλύτερη οργάνωση της εργασίας είναι η σημερινή οργάνωση, ο ελεύθερος συναγωνισμός, η διάλυση όλων των προηγούμενων οργανώσεων εργασίας που φαίνονταν “κοινωνικές”. Αρχή της σύγχρονης πολιτικής οικονομίας είναι η ελεύθερη εργασία, δηλαδή η έμμεση σκλαβιά που προσφέρει κανείς τον ίδιο του τον εαυτό για πούλημα...”.

 

Προσπαθούν με νύχια και με δόντια ν΄απομακρυνθούν όσο γίνεται περισσότερο από τον μαρξικό όρο “μισθωτή εργασία” -ιδιαίτερα όταν ξεκαθαρίζει πως “...Καμιά μορφή μισθωτής εργασίας, έστω κι αν είναι λιγότερο απεχθής από την άλλη, δεν μπορεί να καταργήσει την αθλιότητα αυτής της ίδιας της μισθωτής εργασίας...” - “Grundrisse” σ. 83-

 

Τον αποφεύγουν “όπως ο διάολος το λιβάνι” -που λέει και ο υπόλοιπος κόσμος- και όχι μόνο επειδή τους ακυρώνει το αφήγημα περί της “οικοδόμησης του σοσιαλισμού που γνωρίσαμε τον 20ο αιώνα” -το οποίο, επί της ουσίας, είναι άκρως προβοκατόρικο.

 

Πριν προσπαθήσουμε οποιαδήποτε προσέγγιση στο εκμεταλλευτικό σύστημα της μισθωτής εργασίας καλό θα ήταν, να ρίξουμε μια ματιά στην ιστορία της διαμόρφωσης αυτών των θέσεων που είναι διαφωτιστική.

 

Γράφει ο Μαρξ ότι “...Αυτό που χαρακτηρίζει την αστική εποχή είναι ότι η εργατική δύναμη αποκτάει για τον ίδιο τον εργάτη τη μορφή του εμπορεύματος που του ανήκει, και η εργασία του αποκτάει επομένως τη μορφή της μισθωτής εργασίας. Από την άλλη, μόνο από τη στιγμή αυτή γενικεύεται η εμπορευματική μορφή των προϊόντων εργασίας...” - “ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ” τ.Ι σ.183

 

“...Το χαρακτηριστικό δεν είναι ότι το εμπόρευμα εργατική δύναμη πουλιέται και αγοράζεται, αλλά ότι η εργατική δύναμη εμφανίζεται ως εμπόρευμα...” - “ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ” τ.ΙΙ σ.28-

 

“...Στο μέτρο που αναπτύσσεται το σύστημα της μισθωτής εργασίας κάθε προϊόν μετατρέπεται σ' εμπόρευμα...” σ.478-

 

Καταπληκτική διατύπωση της ειδοποιούς διαφοράς του καπιταλισμού που ο Λένιν απορρίπτει: “...εδώ δεν έχουν μεγάλη σημασία οι απόλυτοι αριθμοί, το ποσοστό της μισθωτής εργασίας, αλλά οι σχέσεις που εκφράζουν αυτοί οι αριθμοί, σχέσεις που στην ουσία τους είναι αστικές και δεν παύουν να είναι αστικές άσχετα αν ο αστικός χαρακτήρας εκφράζεται έντονα ή όχι έντονα... διαφοροποίηση ειδικά κεφαλαιοκρατική που οδηγεί στην εκμετάλλευση της μισθωτής εργασίας...” - “ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΟΥ ΛΑΟΥ”-

 

Ιδού πώς η ρεαλιστική πολιτική μεταμορφώνεται σε άκρατη βουλησιαρχία: μιλά για την εκμετάλλευση της εκμετάλλευσης που θα μπορούσε να μην εκμεταλλευθεί ο εκμεταλλευτής -εκεί έφθασε.

 

Οι παρατηρήσεις του Λένιν στο βιβλίο του Μπουχάριν “Η οικονομία της μεταβατικής περιόδου” το 1920 είναι αποκαλυπτική:

 

Γράφει ο Μπουχάριν: “...Η παραγωγή επι κυριαρχίας του κεφαλαίου είναι παραγωγή της υπεραξίας, παραγωγή χάρη του κέρδους. Η παραγωγή επί κυριαρχίας του προλεταριάτου είναι παραγωγή για την κάλυψη των κοινωνικών αναγκών...”.

 

Η κριτική του Λένιν: “...Δεν βγήκε. Το κέρδος επίσης ικανοποιεί “κοινωνικές ανάγκες”, θα πρέπει να λεχθεί: όπου το υπερπροϊόν (η υπεραξία) δεν πηγαίνει στη τάξη των ιδιοκτητών αλλά σε όλους τους εργαζόμενους και μόνο σ΄αυτούς...”.

 

Ο Μπουχάριν επανέρχεται: “...Στο σύστημα της δικτατορίας του προλεταριάτου ο “εργάτης” λαμβάνει κοινωνικοεργατική (μία λέξη) τροφή και όχι μισθό...

 

Λένιν: “...σωστά, και καλά διατυπωμένο, χωρίς περικοκλάδες...”.

 

Τι σημαίνουν όλα αυτά; Απλά, ότι σε απόλυτη αντίθεση με τον Μαρξ που εντοπίζει το διακύβευμα σ' αυτή καθαυτή την παραγωγή υπεραξίας, ο Λένιν μεταθέτει το διακύβευμα στο πού πηγαίνει, η παραγώμενη από το εκμεταλλευτικό σύστημα της μισθωτής εργασίας, υπεραξία.

 

Λοιπόν, και χωρίς περικοκλάδες: όπως ακριβώς ο Λένιν “μετατόπισε” το διακύβευμα της υπεραξίας, έτσι και ο Περισσός “μετατοπίζει” το διακύβευμα από την κατάργηση του εκμεταλλευτικού συστήματος της μισθωτής εργασίας που μετατρέπει την εργασιακή δύναμη σε εμπόρευμα, αποκλειστικά στους όρους πώλησης της εργασιακής δύναμης -ως εμπορεύματος ασφαλώς.

 

Η θέση-29 του Γ΄κειμένου είναι -όπως έλεγε η γιαγιά μου- όλα τα λεφτά: “...Ιδιαίτερα ο αγώνας ενάντια στις ελαστικές εργασιακές σχέσεις (που) -μετατρέπουν την εργασιακή σχέση από πλήρους απασχόλησης σε μερικής ή εκ περιτροπής (Θ-9)- αντικειμενικά εξελίσσεται σε αντιπαράθεση με μια στρατηγική επιλογή του Κεφαλαίου, η οποία, ως γενική τάση, θα επικρατήσει μέχρι και τις επαναστατικές ανατροπές...”.

 

Θέλουν να πουν ότι η “ταξική πάλη”, έτσι όπως είναι “ανειρήνευτη” και “απόλυτη”, στοχεύει “...σ' ένα δίκαιο μεροκάματο για μια δίκαιη εργάσιμη ημέρα...” (βλ: Μαρξ: “Μισθός, Τιμή, Κέρδος”)

 

Αυτή η “αντικειμενική (νομοτελειακή) εξέλιξη” “...Αποτελεί πεδίο αντιπαράθεσης που μπορεί να στερεώνει γενικότερα συμπεράσματα για το σύστημα εκμετάλλευσης...”

 

Με απλά λόγια, αυτό σημαίνει πως και στο επόμενο, 22ο Συνέδριο θα διαπιστώνουν διεύρυνση του “...μαζικού φαινομένου τα μέλη του κόμματος να συνεχίζουν να μη καταννοούν την εκμεταλλευτική σχέση και τη λειτουργία του εκμεταλλευτικού καπιταλιστικού συστήματος...”.

 

Μια πραγματικά περίεργη κατάσταση που δικαιολογημένα θα μπορούσες να υποθέσεις πως την επιδιώκουν συνειδητά εάν δεν υπήρχε η μαρξική προειδοποίηση που βάζει τα πράγματα στη θέση τους: “...Δεν φτάνει που οι όροι της εργασίας εμφανίζονται στον ένα πόλο σαν κεφάλαιο, ενώ στον αντίθετο πόλο υπάρχουν μόνο άνθρωποι που δεν έχουν τίποτα να πουλήσουν εκτός από την εργατική τους δύναμη. Δεν φτάνει, επίσης, που εξαναγκάζονται άνθρωποι να πουλούν θεληματικά τον εαυτό τους. Στην παραπέρα πορεία της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής αναπτύσσεται μια εργατική τάξη που από αγωγή, παράδοση και συνήθεια αναγνωρίζει σαν αυτονόητους φυσικούς νόμους τις απαιτήσεις του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής...” - “ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ” τ.Ι σ.762-

 

Σήμερα, στην ίδια γραμμή με τον Μαρξ, ο Πιερ Μπουρντιέ μιλά για “habitus” (έξη) απορρίπτοντας θεωρίες περί “εθελοδουλείας”, όπως και ο Μισέλ Φουκώ μιλά για πειθαρχία άνευ βίας, συγκλίνοντας στην έννοια της “δεύτερης φύσης” το νόημα της οποίας ανέδειξε το πρόσφατο σύνθημα του ΚΚΕ: “Κάτω τα χέρια από το 8ωρο. Δεν θα γίνουμε σκλάβοι του 21ου αιώνα”!!!!!!