γράφει ο
Βύρων Δημητριάδης
Ήταν ο λαός που την Κυριακή τον προϋπαντούσε με ουρανομήκεις ζητωκραυγές: “ωσαννά ο απελευθερωτής” και ακριβώς ο ίδιος λαός που την Πέμπτη ούρλιαζε έμπλεος μίσους: “σταύρωσον αυτόν”!
Σύμφωνα με το αφήγημα του Γάλλου Ιστορικού Robert Ambelain η εξήγηση γι' αυτή την αλλαγή συμπεριφοράς του λαού δεν μπορεί να είναι άλλη από την εξής απλή: κατάρρευση προσδοκιών.
Ενώ, δηλαδή, ο λαός περίμενε από τον “απελευθερωτή” να ενισχυθεί με τα όπλα που υπήρχαν στα υπόγεια του Ναού και να επιτεθεί στην φρουρά των Ρωμαίων κατακτητών, αυτός “επιτέθηκε” στο Ναό αφήνοντας στην ησυχία τους τους Ρωμαίους.
Ως εκ τούτου, για να μπουν στοιχειωδώς τα πράγματα στη θέση τους, πρέπει άμεσα να τεθεί το ερώτημα: τι τελικά καθορίζει τις πολιτικές συμπεριφορές;
Οι παράγοντες, βέβαια, είναι πολλοί, όμως το κύριο είναι οι προσδοκίες: αυτό που οι πολίτες θεωρούν εύλογο και έλλογο να επιδιωχθεί.
Υπάρχει όμως και η περίπτωση κάποιοι από τους παράγοντες να έχουν επηρεάσει τους πολίτες μετατρέποντάς τους σε υπηκόους -οπότε μπορεί να θεωρούν εύλογο και έλλογο να επιδιωχθούν εντελώς διαφορετικές προσδοκίες.
Νομιμοποιούμαστε να μιλήσουμε και για συνδυασμούς και όχι απαραίτητα μεταξύ των δύο.
Ο Κώστας Δουζίνας, για παράδειγμα, ως πιθανή εξήγηση θεωρεί ότι “...Η ανασφάλεια των διαδοχικών κρίσεων και το διάχυτο αίσθημα του φόβου οδήγησαν στην επιθυμία ασφάλειας και το αίτημα σταθερότητας...” και ότι “...Η αυτοδύναμη κυβέρνηση και το “συνεχίζουμε, πάμε μπροστά” υπόσχονται ασφάλεια και σταθερότητα...” (βλ: “ΑΥΓΗ” 28/5 και “ΕφΣυν” 29/5).
Λιγότερο “σχεσιακός” και περισσότερο “ουσιοκρατικός” ο καθηγητής Φιλοσοφίας του ΔΠΘ Θ. Γεωργίου (“ΕφΣυν” 25/5) υποστηρίζει: “...Ολόκληρη η ελληνική κοινωνία ως κοινωνικός βιόκοσμος, ως οικονομικό σύστημα, ως σύστημα εργατικών σχέσεων κ.α προσήλθε στις κάλπες τυφλά.
Δηλαδή ψήφισε ως ενιαία φονταμενταλιστική ολότητα...
...η νομιμοποιητική διαδικασία των εκλογών αναπαράστησε το αδιαφοροποίητο μαζικό και αστοιχείωτο πράγμα της ελληνικής κοινωνίας σε πολιτικό επίπεδο...
Ο Μητσοτάκης της επόμενης 4ετίας προέρχεται μεν ως ηγεμών από δημοκρατικές διαδικασίες νομιμοποίησης, αλλά ο ίδιος θα είναι και ο εκφραστής μιας αδιαφοροποίητης και φονταμενταλιστικής κοινωνικής μάζας.
Η ελληνική κοινωνία δεν αποτελείται από διαφοροποιημένα κοινωνικά στοιχεία. Συγκροτείται ως αδιαφοροποίητη μαζική ολότητα...”.
Λες και θέλει να συμπληρώσει “ουσιοκρατία” ο Γ. Σταματόπουλος (“ΕφΣυν” 2/6) αντιδρώντας μάλιστα στην κατηγορία ότι “είμαστε ένας γελοίος λαός”, γράφει: “...Είναι βέβαιο ότι το γελοίο είναι πανταχού παρόν στην καθημερινή συνάφεια και δηλώνει περήφανα μάλιστα το “παρών” σε κάθε εκδήλωση της πραγματικότητας. Αυτό δεν σημαίνει ότι πολλοί άνθρωποι μπορούν να το ξεχωρίσουν και να το εξορίσουν από τις πράξεις τους.
Εάν επικρατεί, πρέπει να αναζητηθεί αλλού αυτή του η “δύναμη” και όχι στον λαό, ο οποίος ούτως ή άλλως άγεται και φέρεται, απολίτιστος ων ακόμη στον 21ο αιώνα -άλλο απολίτιστος και άλλο γελοίος, νομίζω...
Σαφώς δεν είναι θέσφατο ότι “είναι σοφός” (ο λαός) και άλλες ανοησίες, είναι όμως (ο πάντοτε ίδιος αυτός λαός) σκληρός και εκδικητικός παρ' όλη την ενίοτε αφειδώλευτα εξαπλούμενη αφροσύνη του.
Μοιάζουν παράδοξα και αντιφατικά ίσως όλα αυτά αλλά έχει σημασία να επικεντρώνονται οι πολιτικές αναλύσεις στο βάθος και όχι στα επιφαινόμενα, στην ουσία και όχι πια στην “ιδεολογία”.
Το βάθος και η ουσία σήμερα δεν είναι τίποτα άλλο από την έλλειψη πολιτισμού και παιδείας καθώς και οι χθαμαλές (μειωμένες) έστω ανάγκες της πλειοψηφίας των κοινωνικών ομάδων...
Δεν φαίνεται να είμαστε γελοίος λαός, ναι όμως, απολίτιστος και συμφεροντολόγος και απαίδευτος.
Και παέι στο καλό αυτός ο λαός. Αυτοί που τον εκφράζουν, υποτίθεται, τι είναι; καλύτεροι;...”.
Απ' ό, τι φάνηκε μέχρι τώρα, τόσο η “ουσιοκρατική” όσο και η “σχεσιακή” οπτική διεκδικούν εξίσου, θα έλεγα, την ψυχολογία πράγμα που παραπέμπει στις εκτιμήσεις του Οικονομολόγου Η. Καραβόλια (“ΕφΣυν” 24/5) που αποκαλύπτουν στοιχεία “Συμπεριφορικής Οικονομικής”:
“...Είναι δεδομένο ότι μεγάλο μέρος της κοινωνίας συντηρητικοποιήθηκε -όπως σε όλες τις νοτιοευρωπαϊκές χώρες- και πλέον επιλέγει να εξουσιάζεται από το ακριβές πρωτότυπο (δηλαδή την αποτελεσματική νεοφιλελεύθερη βιοπολιτική). Τα Αριστερά Κόμματα “φοβίζουν” τα υποκείμενα μιλώντας γι' αυτή τη βιοπολιτική.
Δεν καταννοούν ότι αφαιρεί όχι μόνο βαθμούς ελευθερίας από το υποκείμενο αλλά και βαθμούς ευθύνης.
Και είναι αρχέγονος ο φόβος του ανθρώπου μπροστά στην ελευθερία...”, γράφει παραπέμποντάς μας κατευθείαν στον μεγάλο γερμανό Κοινωνιολόγο Έριχ Φρόμ στου οποίου το ξακουστό βιβλίο: “Ο ΦΟΒΟΣ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ”, διαβάζουμε: “...Ο πρώτος μηχανισμός φυγής από την ελευθερία... είναι η τάση εγκατάλειψης της ανεξαρτησίας του ατομικού εγώ και η συγχώνευση του εγώ με κάποιον άλλο ή κάτι άλλο έξω από το εγώ για να αποκτήσει το ατομικό εγώ τη δύναμη που του λείπει... ή για να το θέσουμε αλλιώς, η αναζήτηση νέων “δευτερογενών δεσμών” σε αντικατάσταση των πρωτογενών δεσμών που έχουν πια κοπεί.
...Το πανικόβλητο άτομο ζητά κάποιον ή κάτι, όπου να προσδέσει τον εαυτό του. Δεν μπορεί να ανεχθεί περισσότερο να είναι το ατομικό του εγώ και προσπαθεί μανιωδώς να απαλλαγεί απ' αυτό και να βρει και πάλι σιγουριά πετώντας αυτό το φορτίο: το εγώ του.
Ο μαζοχισμός αποτελεί τη μία οδό προς αυτή τη λύση. Οι διάφορες μορφές που παίρνουν οι μαζοχιστικές τάσεις, σε ένα μόνο αποβλέπουν: την απαλλαγή από το ατομικό εγώ, να χάσει κανείς τον εαυτό του.
Με άλλα λόγια την αποτίναξη του βάρους της ελευθερίας...”.
Εντάξει. Πήραμε μια ιδέα για τις σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ του εκλογέα και των προσδοκιών του.
Για τη σχέση μεταξύ εκλεγομένων και των δικών τους προσδοκιών ο “ΚΙΜΠΙ” μας δίνει μια καλή ανάλυση στον “Ελεύθερο Σκοπευτή” (“ΕφΣυν” 27/5):
“...Είναι ασαφές αν τα αισθήματα ενοχής ή φόβου στο ευρύτερο αριστερό ακροατήριο θα πυροδοτούσαν κάποιου είδους πολιτική και εκλογική “φιλανθρωπία” υπέρ του ΣΥΡΙΖΑ.
Ωστόσο το ψυχολογικό υπόστρωμα αυτής της αριστερής αμφιθυμίας είναι μια καθαρή αυταπάτη, μια ψευδαίσθηση.
Η ψευδαίσθηση ότι η εκλογική μετατόπιση του κοινωνικού σώματος από το 2012, στην κορύφωση της μνημονιακής κρίσης, και μετά ήταν η νέα “κανονικότητα”, η νέα φυσική σταθερά του κομματικού συστήματος.
Το περιεχόμενο αυτής της ψευδαίσθησης; Η Αριστερά μέσω του βασικού νέου πόλου της, του ΣΥΡΙΖΑ, έχει εδραιωθεί πλέον στον ατελή δικομματισμό της νέας εποχής, το βαθύ κράτος και η οικονομική εξουσία της χώρας, η εγχώρια και η ευρωπαϊκή, έχει συμφιλιωθεί με την εναλλαγή διακυβέρνησης μιας δύναμης που έχει μεν προέλθει από τη ριζοσπαστική Αριστερά, αλλά έχει υποστεί όλες τις αναγκαίες συστημικές μεταλλάξεις ώστε να μη διακινδυνεύονται τα θεμελιώδη του ταξικού και γεωπολιτικού status quo της χώρας.
Το ενδεχόμενο αυτή η νέα “κανονικότητα” να ήταν μια παρένθεση ανοχής που ήρθε η ώρα να κλείσει το είχε άραγε αναλογιστεί κανείς; Μάλλον όχι...
...Η βασική υπεραξία αυτής της ήττας για το ευρύτερο “αριστεροχώρι” είναι η ευκαιρία να βγει από τη φούσκα της αυταπάτης και της αυταρέσκειας, να αποκτήσει μια επίγνωση των ορίων της και να ξανασυστηθεί στα κοινωνικά στρώματα που υποτίθεται ότι είναι προορισμένο να εκφράζει...”.
Πράγματι. Δεν υπάρχει προοδευτική πλειοψηφία στην ελληνική κοινωνία εδώ και χρόνια.
Το 60-40 υπέρ της δημοκρατικής παράταξης, που εδραιώθηκε τη δεκαετία του '60 έχει ανατραπεί.
Ώρα να ειπωθούν τα πράγματα με τ' όνομά τους.
Υ.Γ. Σκοτώνουν τους ανθρώπους όχι μόνο πριν γεράσουν αλλά και πριν καν γεννηθούν.
