γράφει ο
Κώστας Παπακοσμάς
Με αφορμή τα διαδραματιζόμενα στον κάμπο των Φιλίππων και τα πλημμυρισμένα χωράφια και κυρίως την αγωνία και την απόγνωση των γεωργών μας παρουσιάζω αυτό το έγγραφο της εικόνας (από το ηλεκτρονικό αρχείο του Μουσείου Μπενάκη) που είναι το επίσημο πρωτόκολλο παράδοσης και παραλαβής των μεγάλων εγγειοβελτιωτικών έργων στην πεδιάδα των Σερρών και της Δράμας στο γεωγραφικό διαμέρισμα της Μακεδονία.
Συντάχθηκε στην Αθήνα στις 16 Δεκεμβρίου 1938, επί βασιλείας Γεωργίου Β΄, με πρωθυπουργό τον Ιωάννη Μεταξά και υπουργό Συγκοινωνίας τον Άγγελο Οικονόμου.
Οι αμερικανικές εταιρείες «Τζων Μονκς & Υιοί - Γιούλεν & Σια» εκπλήρωσαν τις υποχρεώσεις τους βάσει της σύμβασης που είχαν υπογράψει το 1929. Παραδίδουν έτσι στο Ελληνικό Δημόσιο τα εγγειοβελτιωτικά έργα της Μακεδονίας. Στο έγγραφο που είναι συνταγμένο στην Ελληνική αλλά και Αγγλική γλώσσα αναφέρεται ότι : “Πραγματοποιήθηκε εκσκαφή 80.000.000 κυβικών μέτρων γης, χτίστηκαν δύο μεγάλα φράγματα και πλήθος άλλων τεχνικών έργων”.
Το Αποτέλεσμα ήταν ότι οι πεδιάδες των Σερρών και της Δράμας απαλλάχθηκαν από τις ετήσιες καταστροφικές πλημμύρες.
Τα ανθυγιεινά τέλματα (έλη) εξαφανίστηκαν και μετατράπηκαν σε γόνιμες αγροτικές εκτάσεις.
Στο τέλος του κειμένου υπάρχουν τρεις ιστορικές χειρόγραφες υπογραφές του Ιωάννη Μεταξά ως προέδρου της Κυβερνήσεως (αριστερά) του Άγγελου Οικονόμου ως Υπουργού της Συγκοινωνίας (δεξιά) και του εκπροσώπου των εταιρειών.
Η αποξήρανση των Τεναγών των Φιλίππων υπήρξε ένα γιγαντιαίο εγγειοβελτιωτικό έργο για την Ανατολική Μακεδονία κατά τη δεκαετία του 1930. Μέχρι τότε, η περιοχή αποτελούσε ένα απέραντο, ανθυγιεινό έλος. Η αποστράγγισή του άλλαξε ριζικά τον γεωγραφικό και οικονομικό χάρτη της ευρύτερης περιοχής της Καβάλας και της Δράμας.
Η αρχική σύμβαση υπογράφηκε τον Οκτώβριο του 1928 από την κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου. Ανατέθηκε στην κοινοπραξία των αμερικανικών εταιρειών John Monks & Sons και Ulen & Company.
Η ανάγκη για καλλιεργήσιμη γη ήταν επιτακτική μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Το κράτος έπρεπε να αποκαταστήσει χιλιάδες πρόσφυγες και ακτήμονες. Τα έργα ξεκίνησαν εντατικά το 1929-1930.
Χρησιμοποιήθηκαν πρωτοποριακά για την εποχή μηχανήματα, όπως τεράστιες πλωτές φαγάνες (εκσκαφείς), οι οποίες άνοιξαν τη μεγάλη κεντρική αποστραγγιστική τάφρο (το γνωστό «Κανάλι των Φιλίππων»).
Αποδόθηκαν προς καλλιέργεια και τη γεωργία δεκάδες χιλιάδες στρέμματα εξαιρετικά γόνιμης γης.
Η αποστράγγιση των στάσιμων νερών εξαφάνισε τις εστίες των κουνουπιών, σώζοντας τον τοπικό πληθυσμό από τη μάστιγα της ελονοσίας.
Με την αποξήρανση αποκαλύφθηκε ο περίφημος Τυρφώνας των Φιλίππων. Πρόκειται για το μεγαλύτερο στρώμα τύρφης (οργανικού εδάφους) στην Ευρώπη, με πάχος που σε ορισμένα σημεία ξεπερνά τα 150 μέτρα, συσσωρευμένο εδώ και 1.300.000 χρόνια.
Αν και το έργο θεωρήθηκε τεράστια επιτυχία, η πλήρης αποστράγγιση δημιούργησε μακροπρόθεσμα προβλήματα. Λόγω της φύσης της τύρφης, το έδαφος υφίσταται καθιζήσεις (συνίζηση) και οξείδωση.
Ως αποτέλεσμα, ακόμη και σήμερα, σε περιόδους έντονων βροχοπτώσεων, τα Τενάγη αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα πλημμυρών, καθώς η λεκάνη βρίσκεται χαμηλότερα από την επιφάνεια των γύρω ποταμών.
