γράφει ο
Βύρων Β. Δημητριάδης
Τη δομική συνάρθρωση φασισμού και καπιταλισμού αναλύει στο νέο του βιβλίο: “Φασισμός και Καπιταλισμός. Η ολοκλήρωση μιας σχέσης” ο καθηγητής της Κοινωνικής Θεωρίας, Κύρκος Δοξιάδης -κάπως καθυστερημένα θα έλεγε όποιος έχει διαβάσει το έργο του μεγάλου Ούγγρου Ανθρωπολόγου, Ιστορικού, Κοινωνιολόγου, Φιλοσόφου, Καρλ Πολάνυι που ανέπτυξε κύρια τη δεκαετία του 1940.
Ο Κ.Δ υποστηρίζει ότι ο σύγχρονος φασισμός δεν εξαντλείται στις ιστορικές μορφές του μεσοπολέμου, αλλά ενσωματώνεται στους κρατικούς και οικονομικούς μηχανισμούς, μετατοπίζοντας το επίκεντρο του φαινομένου από το πρόσωπο του “φασίστα” ηγέτη στον θεσμό ενός ολοένα πιο αυταρχικού κράτους μέσω της εμπλοκής του με το επιχειρηματικό κεφάλαιο.
Χρησιμοποιεί δύο όρους για να καταδείξει το πώς ρυμουλκήθηκαν οι λαοί στη συναίνεση του αντιπροσωπευτικού κοινοβουλευτισμού.
Ο πρώτος όρος η “ηθική ηλιθιότητα” συνιστά έναν ιδεολογικό μηχανισμό φυσικοποίησης της απόσπασης υπεραξίας στο πολιτικό επίπεδο, της απόσπασης “υποαξίας” στο οικονομικό επίπεδο και του σύγχρονου “οπαδισμού” στο ιδεολογικό επίπεδο, στοιχειοθετώντας έτσι τους τρεις καίριους μηχανισμούς συστηματικής υποτίμησης των λαϊκών τάξεων εντός του κοινωνικού σχηματισμού.
Ο δεύτερος όρος η “παγίδα του νομικισμού” συνιστά τη τάση να αντιμετωπίζονται τα κατεξοχήν πολιτικά και κοινωνικά προβλήματα ως ζητήματα τήρησης ή παρέμβασης της νομιμότητας.
Ας προσπαθήσουμε να δούμε το αν και κατά πόσο λειτουργούν ακόμη οι δύο σκληροί όροι μέσα στην κοινωνική πραγματικότητα του σήμερα.
Γράφει, για παράδειγμα, ο Καθηγητής Ιατρικής Φυσικής του ΔΠΘ Αδάμ Αδαμόπουλος στην “ΕφΣυν” 16/7:
“...Η σχεδόν ταυτόχρονη με τα γεγονότα της Θεσσαλονίκης ανάσυρση της από το 2010 εκκρεμούσας υπόθεσης εμπρησμού του καταστήματος της τράπεζας Μαρφίν-Εγνατία στο κέντρο της Αθήνας... βοηθά στην εμπέδωση της κρισιμότητας των σημαντικών και αξιοπρόσεκτων πτυχών...
Η υπόθεση της Τράπεζας... δεν έχει διαλευκανθεί ως προς τους ενόχους για τον εμπρησμό, δηλαδή αυτών που πρωτογενώς ευθύνονται για τη τραγωδία, ωστόσο έχουν αποδειχθεί οι ευθύνες αυτών που δευτερογενώς σχετίζονται με αυτή.
Σε παράλληλη δίκη που ολοκληρώθηκε τον Ιούλιο του 2013 κρίθηκαν ένοχοι ο διευθύνων σύμβουλος... ο υπεύθυνος ασφαλείας... και η διευθύντρια του καταστήματος για φόνο εξ αμελείας τριών υπαλλήλων, σωματικές βλάβες άλλων 21 υπαλλήλων και πολλαπλές παραλείψεις στα μέτρα πυρασφάλειας και εκπαίδευσης του προσωπικού.
Αν ήταν ξεκλείδωτη η έξοδος διαφυγής και το προσωπικό ήταν επαρκώς εκπαιδευμένο, τίποτα απ' αυτά δεν θα είχε συμβεί.
Σε αυτά εντοπίζεται ο κοινός τόπος των δύο περιστατικών...
Στη Θεσσαλονίκη, η εξέλιξη θα ήταν εντελώς διαφορετική για τη Βάγια Νέστορα αν δεν είχε κινηθεί προς τη φλεγόμενη πυλωτή και στα πλήρη εύφλεκτων καυσίμων οχήματα.
Είναι στοιχειώδες, χωρίς την αρμόζουσα πυροπροστασία και εκπαίδευση δεν προσεγγίζουμε την πυρκαγιά...”.
Ο εντοπισμός ως “κοινού τόπου” της μη επαρκούς εκπαίδευσης, δεν μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι λειτουργούν ακόμη, οι σκληροί όροι του Κ.Δ. Μας οδηγεί σ' έναν επανέλεγχο βάζοντας, αυτή τη φορά, το δάχτυλο στις πληγές.
Διαβάζουμε στην εφημερίδα “δημοκρατία” (3/7) (σελίς 05):
“...Συγκλονιστική ήταν... η περιγραφή του συζύγου της Βάγιας Νέστορα, Παναγιώτη ο οποίος μίλησε στο Mega και στο Open για τις δραματικές στιγμές που εκτυλίχθηκαν μέσα στην πολυκατοικία.
Όπως ανέφερε, ξύπνησε όταν χτύπησε ο συναγερμός του αυτοκινήτου και, κατεβαίνοντας στο ισόγειο, διαπίστωσε ότι το όχημα είχε τυλιχτεί στις φλόγες.
“Γύρισα επάνω για να πάρω τα κλειδιά μήπως μπορέσω να το βγάλω και να ειδοποιήσω την Πυροσβεστική και την Αστυνομία. Η γυναίκα μου με ρώτησε “τι έγινε; το δικό μας είναι;” και της απάντησε “το δικό μας είναι αλλά πήρε φωτιά” περιέγραψε.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η σύζυγός του κατέβηκε για να βοηθήσει όμως ακολούθησε δεύτερη έκρηξη.
“Το ωστικό κύμα την περιέλουσε. Εγώ δεν μπόρεσα να κατέβω γιατί είχαν μαυρίσει όλα και ανέβηκα στον 6ο όροφο όπου με βοήθησαν γείτονες να βγω στο μπαλκόνι” είπε, χαρακτηρίζοντας τους υπεύθυνους “εγκληματίες” και εκφράζοντας την πεποίθηση ότι με τέτοιες πράξεις επιχειρούν να επιβάλουν τη δική τους αντίληψη για τη δημοκρατία...” -θου, κύριε φυλακήν τω στόματί μου- όπως λέει και ο υπόλοιπος κόσμος.
Πάμε στον άλλο εμπρησμό για τον οποίο διαβάζουμε στην εφημερίδα “ΕφΣυν” (18/7): “...Το πρώτο φιάσκο της Μαρφίν το 2016 έληξε με το Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο της Αθήνας να κηρύσσει ομόφωνα αθώους και τους δύο κατηγορούμενους... Τρία χρόνια πριν... το 2013, ένα άλλο δικαστήριο αποφάσισε την καταδίκη τριών εκ των τεσσάρων στελεχών της Μαρφίν, του διευθύνοντος συμβούλου, Κωνσταντίνου Βασιλακόπουλου, του υπεύθυνου ασφαλείας του κτιρίου, Εμμανουήλ Βελονάκη και της διευθύντριας του καταστήματος, Άννας Βακαλοπούλου για τις ανθρωποκτονίες από αμέλεια των τριών υπαλλήλων... καθώς δεν επέτρεψαν την ώρα των επεισοδίων στους εργαζόμενους να φύγουν από τον χώρο εργασίας, παρά το γεγονός ότι οι ίδιοι το ζητούσαν, αλλά κυρίως για τις παραλείψεις που εκ των υστέρων εντοπίστηκαν στα θέματα ασφαλείας με αποτέλεσμα να χαθούν τρεις ζωές...
“Ο κ. Βγενόπουλος με ρώτησε, σε συνάντηση που είχαμε μετά, γιατί δεν φύγαμε αφού φοβηθήκαμε. Προφανώς δεν είχε εργαστεί σε δική του εταιρεία”, είχε καταθέσει τότε ενώπιον του δικαστηρίου εργαζόμενη αποκαλύπτοντας το εργασιακό καθεστώς που οδήγησε στον φονικό εγκλωβισμό των εργαζομένων στο κτίριο.
“Πιστεύαμε ότι θα φύγουμε νωρίτερα λόγω της πορείας, αλλά δεν γινόταν χωρίς εντολή. Δεν μπορούσαμε να κάνουμε του κεφαλιού μας”, είπε άλλη εργαζόμενη, ενώ, απαντώντας σε ερώτηση της Προέδρου: “Γιατί δεν απήργησαν εκείνη την ημέρα, η μάρτυρας είπε ότι “Στον ιδιωτικό τομέα είναι άγραφος νόμος ότι όποιος απεργεί δεν προάγεται, ούτε λαμβάνει αύξηση μισθού”...
Στην πρότασή της η Εισαγγελέας είχε ζητήσει την ενοχή και των τεσσάρων στελεχών της Τράπεζας...
Όπως είχε αναφέρει, οι κατηγορούμενοι “Μπορούσαν να προβλέψουν και να αποτρέψουν τα αποτελέσματα, αλλά εκείνοι δεν έλαβαν κανένα μέτρο πυροπροστασίας ή εκκένωσης του κτιρίου”...”.
Αληθειοφόρα συμβάντα που μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι ο “κοινός τόπος” δεν βρίσκεται στην “εκπαίδευση και την πυρασφάλεια” -ούτε καν στη τρομοκρατία του τραπεζίτη που συντελείται σε καθημερινή βάση- που θα επανέφεραν στο προσκήνιο τις ξεπερασμένες “ηθική ηλιθιότητα” και “παγίδα νομικισμού”.
Ο νεοφιλελευθερισμός, η νεοναζιστική οικονομία της αγοράς, δεν είναι μόνο μια μορφή οικονομικής πολιτικής ή μια ιδεολογία που απελευθερώνει την αγορά.
Είναι και ένας τύπος πολιτικής ορθολογικότητας που επεκτείνει τις οικονομικές αξίες και πρακτικές σε όλες τις διαστάσεις της ανθρώπινης ζωής.
“...Στο πλαίσιο αυτής της ορθολογικότητας -γράφει η Κοινωνιολόγος Γουέντι Μπράουν “Στα ερείπια του νεοφιλελευθερισμού”, παραπέμποντας στον Φουκό (“Η γέννηση της βιοπολιτικής”)- οι αρχές της αγοράς γίνονται κυρίαρχες αρχές που εφαρμόζονται από και στο κράτος, αλλά επίσης διέπουν θεσμούς και οντότητες σε όλη την κοινωνία -σχολεία, χώρους εργασίας, νοσοκομεία.
Οι αρχές αυτές διαποτίζουν την πραγματικότητα και κάθε σφαίρα δραστηριότητας, και αλλάζουν τον προσανατολισμό του ίδιου του homooeconomicus μετασχηματίζοντάς τον από υποκείμενο ανταλλαγής και ικανοποίησης αναγκών (στον κλασσικό φιλελευθερισμό) σε υποκείμενο ανταγωνισμού και ενίσχυσης του ανθρώπινου κεφαλαίου (στον νεοφιλελευθερισμό)...”.
Υπό αυτή την οπτική γωνία, ο “κοινός τόπος” εντοπίζεται στην προσπάθεια (ναι, στην προσπάθεια) ενίσχυσης του κεφαλαιοποιημένου εαυτού που επιφέρει η κατοχή τόσο της Τράπεζας όσο και του αυτοκινήτου ως προστιθέμενες αξίες -για να μη μιλήσουμε για το μεροκάματο.
