γράφει ο
Ανδρέας Λαχανάς
Είναι το 1941 - 1944, με τους Βούλγαρους στην πόλη. Αυτό που ήθελαν να κάνουν δεν ήταν απλά κατοχή, ήταν εκβουλγαρισμός. Και το πρώτο πράγμα που κάνεις για να σβήσεις μία πόλη είναι να κάψεις τα χαρτιά της.
Μπαίνουν λοιπόν οι Βούλγαροι στο Δημαρχείο της Δράμας, στο Πρωτοδικείο και στη Μητρόπολη και κατεβάζουν όλα τα αρχεία: Τα δημοτολόγια (ποιος είναι Έλληνας). Τα συμβόλαια ιδιοκτησίας με τα καπνοχώροφα.
Τα μητρώα του Γυμνασίου Αρρένων. Και κυρίως τα βιβλία της Μονής Εικοσιφοινίσσης που τα είχαν φέρει στην πόλη για φύλαξη. Τα φόρτωσαν σε κάρα για να τα πάνε στη Σόφια. Μέχρι σήμερα πολλά από αυτά είναι στο Εθνικό Μουσείο της Σόφιας και τα διεκδικούμε ακόμα.
Τι έκαναν τότε τρεις τέσσερις άνθρωποι στη Δράμα
Ο τότε Γυμνασιάρχης, ο Λάζαρος Θωμαΐδης, μαζί με τον νεοκώρο του Αγίου Νικολάου και δύο υπαλλήλους του Δήμου, κάθε βράδυ κατέβαζαν κρυφά ότι προλάβαιναν από την αποθήκη που τα είχαν στοιβάξει οι Βούλγαροι πριν τα στείλουν. Τα έβαζαν σε τσουβάλια από καπνό για να μην φαίνονται και τα έκρυβαν σε τρία σημεία: Μέσα στην κρύπτη κάτω από την αγία τράπεζα του Αγίου Νικολάου. Μέσα σε ένα πηγάδι στην αυλή του παλιού Γυμνασίου (σήμερα 1ο Γυμνάσιο).
Το πιο τρελό
Μέσα στους τοίχους από τα καπνομάγαζα του Σπήρερ. Έχτιζαν ψεύτικο τοίχο μπροστά. Όταν έφυγαν οι Βούλγαροι το '44 η μισή πόλη δεν είχε αποδείξεις ότι της ανήκουν τα σπίτια της. Αν δεν είχαν σωθεί αυτά τα χαρτιά, η Δράμα θα είχε χάσει την ταυτότητά της κυριολεκτικά.
Με αυτά τα δημοτολόγια ξαναστήθηκε ο Δήμος. Γι' αυτό αν πας σήμερα στο αρχαιολογικό Μουσείο Δράμας, θα δεις μία πινακίδα που λέει "προέλευση: επιστροφή από Βουλγαρία 1923" - είναι από αυτά που δεν πρόλαβαν να κρύψουν και γύρισαν μετά από συνθήκη. Οι άνθρωποι αυτοί δεν πήραν ποτέ παράσημο. Ο Θωμαΐδης πέθανε το '58 και στο μνήμα του γράφει απλά "Γυμνασιάρχης".
