γράφει ο
Κώστας Παπακοσμάς
Μεγάλη ευλογία για τον τόπο μας η σημερινή έλευση της Ιεράς Εικόνας της Παναγίας Σουμελά, την οποία υποδέχεται η Ιερά Μητρόπολη Φιλίππων Νεαπόλεως και Θάσου και σύσσωμος ο λαός της πόλης μας, στις 5 το απόγευμα στον Δημοτικό Κήπο.
Αφορμή η επέτειος των 100 χρόνων από την ανέγερση της Εκκλησίας του Αποστόλου Παύλου και η αρωγή της Λέσχης Ποντίων Ν. Καβάλας καθώς και όλων των προσφυγικών σωματείων της πόλης.
Η παρουσία μας όλων σε αυτή τη σημαντική στιγμή είναι τιμή και ευλογία, ενισχύοντας τους δεσμούς μας με την παράδοση, την ιστορία και την πίστη μας.
Είναι μια σημαντική στιγμή πίστης και παράδοσης, τόσο στον Δημοτικό Κήπο, όσο και στις ιερές ακολουθίες που θα ακολουθήσουν στον Ιερό Καθεδρικό Ναό του Αποστόλου Παύλου την Πέμπτη, την Παρασκευή το Σάββατο και την Κυριακή.
Αυτό το δημοσίευμα της εφημερίδας “ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ” της Καβάλας αναφέρεται στα εγκαίνια του Ιερού Ναού της Παναγίας Σουμελά στην Καστανιά Βέροιας, μια ιστορική στιγμή για τον ποντιακό ελληνισμό που έγινε στις 15 Αυγούστου του 1952.
Η ανακοίνωση, στην εφημερίδα, προέρχεται από τη Λέσχη Ποντίων Νομού Καβάλας (έτος ίδρυσης 1950) και περιγράφει μια τριήμερη Προσκυνηματική εκδρομή για τους πιστούς με αναχώρηση την Πέμπτη 14 Αυγούστου από Καβάλα με διανυκτέρευση στη Θεσσαλονίκη την ημέρα των εγκαινίων την Παρασκευή 15 Αυγούστου η αναχώρηση θα ήταν από την Θεσσαλονίκη για την Καστανιά Βέροιας και η επιστροφή το Σάββατο 16 Αυγούστου το πρωί προς την Καβάλα.
Το κόστος του εισιτηρίου του λεωφορείου αναφέρεται στις 75.000 δραχμές. Το ποσό αυτό αφορά την “παλαιά δραχμή” πριν από τη νομισματική μεταρρύθμιση του 1954 (όπου 1.000 παλαιές δραχμές ισοδυναμούσαν με 1 νέα).Οι δηλώσεις συμμετοχής γίνονταν στον Τάκη Σεϊτανίδη στην Καβάλα.
Τα εγκαίνια (θυρανοίξια) του πρώτου μικρού ναού στην Καστανιά Βεροίας έγιναν στις 15 Αυγούστου 1952, όπου και ενθρονίστηκε η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας που είχε έρθει από τον Πόντο.
Σήμερα, το Πανελλήνιο Ιερό Προσκύνημα Παναγία Σουμελά αποτελεί τον κεντρικό φάρο της ποντιακής μνήμης στην Ελλάδα, συνεχίζοντας την παράδοση αιώνων από την ιστορική μονή του Πόντου.
Η ιστορία της εικόνας της Παναγίας Σουμελά είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ταυτότητα του ποντιακού ελληνισμού. Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, η εικόνα είναι μία από τις τρεις που ιστόρησε ο Ευαγγελιστής Λουκάς όσο η Παναγία βρισκόταν ακόμη εν ζωή.
Αρχικά, η εικόνα βρισκόταν στην Αθήνα και ονομαζόταν Παναγία Αθηνιώτισσα. Στα τέλη του 4ου αιώνα (386 μ.Χ.), η Παναγία εμφανίστηκε με όραμα στους Αθηναίους μοναχούς Βαρνάβα και Σωφρόνιο, καλώντας τους να την ακολουθήσουν στον Πόντο. Εκεί, στο όρος Μελά της Τραπεζούντας, βρήκαν την εικόνα σε μια σπηλιά και ίδρυσαν τη Μονή, δίνοντάς της το όνομα «Σουμελά» (ποντιακά: σου Μελά, δηλαδή στου Μελά).
Κατά τη Μικρασιατική Καταστροφή και τον ξεριζωμό του 1923, οι μοναχοί έθαψαν την εικόνα μαζί με άλλα κειμήλια (το Σταυρό του Εμμανουήλ Κομνηνού και το Ευαγγέλιο του Οσίου Χριστοφόρου) στο κοντινό παρεκκλήσι της Αγίας Βαρβάρας για να τα προστατεύσουν.
Η εικόνα παρέμεινε θαμμένη για 10 χρόνια, μέχρι το 1931, όταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος συμφώνησε με τον Τούρκο πρωθυπουργό Ισμέτ Ινονού για την επιστροφή των κειμηλίων. Ο ιερομόναχος Αμβρόσιος Σουμελιώτης ταξίδεψε στον Πόντο, ξέθαψε την εικόνα και την έφερε στην Αθήνα, όπου φυλάχθηκε στο Βυζαντινό Μουσείο για 20 χρόνια.
Το 1951, με πρωτοβουλία του Φίλωνα Κτενίδη, ξεκίνησε η ανέγερση της νέας Μονής στις πλαγιές του Βερμίου, στην Καστανιά Βέροιας, μια τοποθεσία που θύμιζε τα άγρια βουνά του Πόντου.
