γράφει η
Αρετή Κώτση
Στο ταραγμένο γεωπολιτικό τοπίο που διαμορφώνεται γύρω μας, ολοένα και συχνότερα τα φώτα της δημοσιότητας στρέφονται προς το καθεστώς των μουλλάδων – έναν όρο που έχει εισχωρήσει στην καθημερινή ειδησεογραφία, πυροδοτώντας συζητήσεις και προβληματισμούς για την επιρροή του σε περιφερειακό και διεθνές επίπεδο. Οι πρόσφατες εξελίξεις και οι αυξανόμενες εντάσεις αναδεικνύουν την επιτακτική ανάγκη να κατανοήσουμε τι ακριβώς σημαίνει αυτό το σύστημα διακυβέρνησης και ποια είναι τα βασικά του χαρακτηριστικά.
Ο όρος "καθεστώς των μουλλάδων" αναφέρεται κυρίως στο θεοκρατικό σύστημα διακυβέρνησης του Ιράν, το οποίο εγκαθιδρύθηκε μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979. Για να κατανοήσουμε τι είναι, ας αναλύσουμε τους δύο βασικούς όρους που το συνθέτουν:
Μουλλάς: Ο μουλλάς (ή μούλας) είναι ένας θρησκευτικός δάσκαλος ή κληρικός στο Ισλάμ, ειδικά στο σιιτικό Ισλάμ. Έχει εκπαιδευτεί στις ισλαμικές σπουδές, είναι σε θέση να ερμηνεύει το Κοράνι (το ιερό βιβλίο του Ισλάμ) και τη Σαρία (τον ισλαμικό νόμο) και διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην πνευματική ζωή των πιστών.
Καθεστώς: Αναφέρεται στο σύνολο των πολιτικών, θεσμικών και κοινωνικών δομών που διέπουν μια χώρα.Επομένως, το "καθεστώς των μουλλάδων" περιγράφει ένα σύστημα όπου η πολιτική εξουσία και η διακυβέρνηση βρίσκονται στα χέρια θρησκευτικών ηγετών (μουλλάδων).
Στην περίπτωση του Ιράν, αυτό σημαίνει ότι:
Θεοκρατία: Το Ιράν είναι ένα θεοκρατικό κράτος. Αυτό σημαίνει ότι ο νόμος του Θεού (η Σαρία) αποτελεί την ανώτατη πηγή δικαίου και η θρησκευτική ηγεσία έχει τον τελευταίο λόγο σε όλες τις κρατικές υποθέσεις.
Ανώτατος Ηγέτης: Επικεφαλής του κράτους δεν είναι ένας εκλεγμένος πρόεδρος (αν και υπάρχει), αλλά ο Ανώτατος Ηγέτης, ο οποίος είναι ένας υψηλόβαθμος μουλλάς (Αγιατολάχ). Αυτός έχει την τελική εξουσία σε όλες τις σημαντικές αποφάσεις, συμπεριλαμβανομένης της εξωτερικής πολιτικής, της εθνικής ασφάλειας και του δικαστικού συστήματος.
Θρησκευτικά Συμβούλια: Υπάρχουν διάφορα συμβούλια, όπως το Συμβούλιο των Φρουρών, τα οποία αποτελούνται από θρησκευτικούς εμπειρογνώμονες και έχουν την εξουσία να ελέγχουν τη νομοθεσία για να διασφαλίζουν τη συμμόρφωσή της με τους ισλαμικούς νόμους, καθώς και να εγκρίνουν υποψηφίους για δημόσια αξιώματα.
Επιβολή Ισλαμικών Αρχών: Το καθεστώς επιβάλλει αυστηρούς ισλαμικούς κανόνες στην κοινωνία, όπως ενδυματολογικούς κώδικες (π.χ. το υποχρεωτικό χιτζάμπ για τις γυναίκες), περιορισμούς στις κοινωνικές ελευθερίες και τη λογοκρισία. Η "αστυνομία ηθικής" είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της επιβολής.
Φρουροί της Επανάστασης: Πρόκειται για ένα ισχυρό παραστρατιωτικό σώμα που λειτουργεί παράλληλα με τον τακτικό στρατό και είναι πιστό στον Ανώτατο Ηγέτη. Ο ρόλος τους είναι να προστατεύουν το ισλαμικό σύστημα διακυβέρνησης και να επιβάλλουν τις αρχές της επανάστασης.
Συνοπτικά, το "καθεστώς των μουλλάδων" είναι ένα θεοκρατικό πολιτικό σύστημα στο οποίο η θρησκευτική ηγεσία ασκεί την απόλυτη εξουσία, διαμορφώνοντας και επιβάλλοντας τους νόμους και τις κοινωνικές πρακτικές βάσει των ερμηνειών της για τον ισλαμικό νόμο. Στο Ιράν, αυτό το σύστημα έχει οδηγήσει σε μια πολιτική απομόνωση από τη Δύση και σε εσωτερικές εντάσεις λόγω των περιορισμών στις ατομικές ελευθερίες και των οικονομικών δυσκολιών.
*Η Αρετή Κώτση είναι θεολόγος – καθηγήτρια
