Νίκος Καπέλιος: "το «ζ-η-θ, ο Ξένος» μετατρέπει την αρχαία ιστορία σε καθρέφτη της σύγχρονης ανθρώπινης εμπειρίας"

Τετ, 06/08/2025 - 13:43

Μετά τη μεγάλη επιτυχία σε Επίδαυρο, Κύπρο και στο αρχαίο θέατρο της Δωδώνης η συμπαραγωγή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος και του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου «ζ-η-θ, ο Ξένος» σε μετάφραση Δημήτρη Μαρωνίτη και σε σκηνοθεσία Μιχαήλ Μαρμαρινού, συνεχίζει το ταξίδι της για το αρχαίο θέατρο των Φιλίππων το Σάββατο 9 Αυγούστου στο πλαίσιο του 68ου Φεστιβάλ Φιλίππων.

“Μέσα από ποίηση και σωματικό θέατρο, το έργο μετατρέπει την αρχαία ιστορία σε καθρέφτη της σύγχρονης ανθρώπινης εμπειρίας.” αναφέρει μεταξύ άλλων μιλώντας στο KavalaNews.gr ο ηθοποιός, Νίκος Καπέλιος.

Ο Νίκος Καπέλιος, γεννημένος στη Θεσσαλονίκη, είναι απόφοιτος της Ανώτερης Δραματικής Σχολής του ΚΘΒΕ, έχει συμμετάσχει σε πολλές παραστάσεις και αρκετές τηλεοπτικές παραγωγές.

Μιλώντας για την παράσταση, εξηγεί με ποιον τρόπο το έργο επιστρέφει στις πηγές του αρχαίου δράματος, τι το διαφορετικό έχει να παρουσιάσει αλλά ποιο είναι στοιχείο της έκπληξης που θα δει το κοινό.

«Ζ Η Θ ο Ξένος»… ένα έργο βασισμένο σε τρεις ραψωδίες της Οδύσσειας. Που εστιάζει η παράσταση;

Η παράσταση «Ζ Η Θ ο Ξένος», βασισμένη στις ραψωδίες Ζ, Η και Θ της Οδύσσειας, εστιάζει στη σχέση φιλοξενίας και ταυτότητας του ξένου. Αναδεικνύει πώς ο ξένος γίνεται αποδεκτός ή απορρίπτεται, και πώς η αναγνώριση της ταυτότητάς του φέρνει μεταστροφή.

Παράλληλα, εξερευνά τη μοναξιά της εξορίας και τον αγώνα για επιστροφή, θέτοντας σύγχρονα ερωτήματα για το ποιος είναι ο «ξένος» σήμερα και πώς τον αντιμετωπίζει η κοινωνία. Μέσα από ποίηση και σωματικό θέατρο, το έργο μετατρέπει την αρχαία ιστορία σε καθρέφτη της σύγχρονης ανθρώπινης εμπειρίας.

Σύμφωνα με το ΚΘΒΕ η παράσταση αποτελεί επιστροφή στις πηγές του αρχαίου δράματος. Με ποιον τρόπο το κανει;

Η παράσταση επιστρέφει στις πηγές του αρχαίου δράματος όχι μόνο μέσα από το υλικό της, τις ομηρικές ραψωδίες, αλλά κυρίως μέσω της σκηνικής της προσέγγισης. Αντί για μια παραδοσιακή αφηγηματική φόρμα, η παράσταση υιοθετεί μια τελετουργική, συλλογική και σωματική γλώσσα, που παραπέμπει στην αρχαία θεατρική εμπειρία.

Επιπλέον, η παράσταση αναδεικνύει την έννοια της χορογραφίας και του ρυθμού ως βασικά μέσα έκφρασης, θυμίζοντας τον ρόλο του χορού στο αρχαίο δράμα. Με τον τρόπο αυτό, συνδέει το αρχαίο με το σύγχρονο, δημιουργώντας μια ζωντανή σχέση ανάμεσα στο μύθο και τον θεατή, που παραπέμπει στη συλλογική μνήμη και το τελετουργικό χαρακτήρα του αρχαίου θεάτρου.

Έτσι, το έργο δεν είναι απλά μια παράσταση, αλλά μια αναβίωση της αρχαίας θεατρικής ουσίας μέσα από μια σύγχρονη, ενεργητική θεατρική πράξη.

Το κείμενο είναι βασισμένο στη μετάφραση του Δημήτρη Μαρωνίτη. Από κριτικούς χαρακτηρίστηκε κάτι νέο και διαφορετικό. Τι το διαφορετικό έχει; Τι είναι αυτό που το χαρακτηρίζει;

Το κείμενο, βασισμένο στη μετάφραση του Δημήτρη Μαρωνίτη, χαρακτηρίστηκε νέο και διαφορετικό γιατί δεν ακολουθεί μια παραδοσιακή αφήγηση, αλλά συνδυάζει την ποιητική γλώσσα του έπους με σύγχρονη σκηνική σύνθεση.Το διαφορετικό του είναι ότι αποδομεί τον μύθο και τον παρουσιάζει μέσα από σωματικότητα, ρυθμό, πολυφωνία και εσωτερική μαρτυρία, δημιουργώντας ένα υβριδικό θεατρικό λόγο.Το χαρακτηρίζει η έντονη ποιητικότητα, η ανοιχτή, μη γραμμική δομή, και η σύγχρονη ανάγνωση της έννοιας του ξένου, κάνοντας τον Οδυσσέα όχι απλώς ήρωα, αλλά παγκόσμιο, διαχρονικό άνθρωπο σε αναζήτηση.

Έχει γραφτεί για τον Μιχαήλ Μαρμαρινό ότι κάθε φορά στα έργα του δεν χρησιμοποιεί εύπεπτες εικόνες και παραδοσιακές σκηνικές συνταγές, αλλά του αρέσει να εκπλήσσει το κοινό με αυτό που βλέπει; Θα μπορούσαμε να πούμε ποιο είναι, αν υπάρχει, το στοιχείο της έκπληξης σε αυτή την παράσταση;

Έχοντας συνεργαστεί ξανά με τον Μιχαήλ Μαρμαρινό, γνωρίζω καλά πως δεν τον ενδιαφέρει η εύκολη, συμβατική αφήγηση. Το στοιχείο της έκπληξης στην παράσταση είναι η ριζική αποδόμηση του μύθου: δεν βλέπουμε μια γραμμική Οδύσσεια, αλλά μια τελετουργική εμπειρία φτιαγμένη από θραύσματα μνήμης, σιωπές, σωματικότητα και πολυφωνία.Ο θεατής δεν παρακολουθεί απλώς συμμετέχει, χάνεται και ξαναβρίσκεται μέσα σε έναν κόσμο όπου ο Οδυσσέας δεν είναι ένας ήρωας, αλλά ένα πρόσωπο του σήμερα. Αυτή η ανατροπή της προσδοκίας είναι η ουσία της σκηνοθετικής του έκπληξης.

Αυτή η πολύ παλιά ιστορία του Οδυσσέα πως συνδέεται, αν συνδέεται, με τον σύγχρονο κόσμο και τα όσα συμβαίνουν στη χώρα μας; Υπάρχουν κοινά στοιχεία στο τότε και στο τώρα;

Η ιστορία του Οδυσσέα, όσο αρχαία κι αν είναι, συνδέεται βαθιά με τον σύγχρονο κόσμο και ιδιαίτερα με όσα συμβαίνουν σήμερα στη χώρα μας και παγκοσμίως. Η Οδύσσεια δεν είναι απλώς ένα έπος για έναν ήρωα που επιστρέφει, αλλά ένα διαχρονικό αφήγημα για την περιπλάνηση, την απώλεια, την αναζήτηση της ταυτότητας και την ανάγκη για αποδοχή.

Ο Οδυσσέας φτάνει στους Φαίακες ναυαγός, μόνος, χωρίς όνομα, ξένος σε άγνωστη γη.

Όπως και σήμερα, χιλιάδες άνθρωποι φτάνουν στα ελληνικά νησιά ή στα σύνορα, ξένοι, εκτοπισμένοι, κυνηγημένοι από πολέμους, φτώχεια ή καταστροφή.

Ο Οδυσσέας δεν αποκαλύπτει αμέσως ποιος είναι παίζει ρόλους, σιωπά, παρατηρεί Σήμερα, πολλοί άνθρωποι αναζητούν την ταυτότητά τους σε έναν κόσμο που αλλάζει, που συχνά δεν τους αναγνωρίζει ή τους απορρίπτει.Οι Φαίακες δέχονται τον Οδυσσέα πριν μάθουν ποιος είναι.Το έργο θέτει ένα διαχρονικό ερώτημα: Εμείς σήμερα πώς φερόμαστε στον άγνωστο, στον «ξένο»; Τον βοηθάμε; Τον φοβόμαστε; Τον διώχνουμε;

Ο Οδυσσέας θέλει να επιστρέψει σπίτι, να βρει ξανά τις ρίζες του.Σε μια εποχή κρίσης, ξεριζωμού και αβεβαιότητας, πολλοί Έλληνες έχουν χάσει ή αναζητούν τη «γη τους», κυριολεκτικά ή ψυχικά. Η έννοια του νόστου παραμένει βαθιά υπαρξιακή και σύγχρονη.

Ο Οδυσσέας περνά δοκιμασίες, απώλειες, πειρασμούς.Ο σύγχρονος άνθρωπος που πέρασε οικονομική κρίση, υγειονομική κρίση, προσφυγικά κύματα, κοινωνικές εντάσεις ζει καθημερινά μια Οδύσσεια.

Η Οδύσσεια και ο Οδυσσέας δεν ανήκουν στο παρελθόν, αλλά συνεχίζουν να μιλούν στο σήμερα. Μέσα από την παράσταση «Ζ Η Θ ο Ξένος», η αρχαία ιστορία μετατρέπεται σε καθρέφτη της εποχής μας.Ο "ξένος" είναι πλέον ο πρόσφυγας, ο μετανάστης, ο άστεγος, ο απομονωμένος, αλλά και ο καθένας μας, όταν νιώθει ότι δεν ανήκει πουθενά.

Γι' αυτό και η παράσταση δεν είναι απλώς μια καλλιτεχνική ανάγνωση, αλλά μια ζωντανή πολιτική και ανθρώπινη δήλωση.