Πρωτοσέλιδα

 

γράφει ο

Τάσος Αποστολίδης

 

 

Ποστάρετε φωτογραφίες νεκρών παιδιών στο facebook και αλλού. Μπράβο σας!

 

Νομίζετε ότι αυτό σας κάνει ευαίσθητους ή ευαισθητοποιημένους. Νομίζετε ότι έτσι ευαισθητοποιείτε κι άλλο κόσμο. Νομίζετε ότι έτσι υψώνετε μια φωνή και κάνετε τον κόσμο καλύτερο. Νομίζετε ότι με το tablet από τον καναπέ σας ή με το ποντίκι του υπολογιστή καθήμενοι σε μία καρέκλα, θα διορθώσετε τα πράγματα.

 

Έτσι είναι αν έτσι νομίζετε;

 

Όχι. Δεν είναι έτσι.

 

Ίσως να υπάρχει κάτι καλό, όπως ας πούμε ότι αρχίσαμε να μιλάμε για πρόσφυγες πολέμου και όχι για λαθρομετανάστες τομάρια που ήρθαν να πάρουν τις δουλειές μας. Ίσως και μερικά ακόμη.

 

Όλοι εσείς με τις «ευαισθησίες» και τις «ευαισθητοποιήσεις», που αρέσκεστε να βλέπετε και να ξαναβλέπετε φωτογραφίες νεκρών -και μάλιστα νεκρών βρεφών ή νηπίων- και πολύ περισσότερο εσείς που πατάτε like σε τέτοιες φωτογραφίες ή ακόμα χειρότερα τις αναδημοσιεύετε κάνοντας share, είστε τόσο αναίσθητοι που μάλλον θα πρέπει να ανησυχείτε.

 

Πολύ περισσότερο όσοι από εσάς έχετε την απαίτηση οι άλλοι να καταλάβουν και να δεχτούν με το «έτσι θέλω» την «ευαισθησία» σας.

 

Αυτό που κάνετε οφείλεται σε «αναισθησία» και όποιος δέχεται αδιαμαρτύρητα να βλέπει ξανά και ξανά τέτοιες φωτογραφίες, από τον χείμαρρο των σχετικών αναρτήσεων στο timeline του ή το feed του facebook, αργά ή γρήγορα θα γίνει κι αυτός αναίσθητος.

 

Έτοιμος για όλα. Συνηθισμένος στα πάντα.

 

Θα φτάσει η στιγμή που κάτι τέτοιο δεν θα σοκάρει.

 

Κι αυτό είναι το πιο επικίνδυνο από όλα.

 

Ένα ανάλογο θέμα με είχε προβληματίσει με την αναμετάδοση εικόνων (έστω και καλυμμένων) από τους αποκεφαλισμούς της ISIS. Χρειάστηκαν μόνο λίγα 24ωρα για να καταλάβω ότι όταν βλέπω έναν άνθρωπο με πορτοκαλί στολή ότι έχει αποκεφαλιστεί.

Οι εικόνες των πορτοκαλί στολών αναπαράχθηκαν εκατομμύρια φορές. Το ίδιο και οι σκέψεις.

 

Το ίδιο και οι βανδαλισμοί και οι ολοκληρωτικές καταστροφές μνημείων της αρχαιότητας.

Κι όλα αυτά –είτε έχουν, είτε δεν έχουν σκοπό- έχουν βεβαιότατα ένα αποτέλεσμα:

 

αργά ή γρήγορα τα συνηθίζουμε.

 

Οι φωτογραφίες όμως των νεκρών παιδιών είναι κάτι που με ξεπερνά.

 

Όταν προέτρεψα τους φίλους μου στο facebook να σταματήσουν να αναρτούν τέτοιες φωτογραφίες, τρόμαξα ακόμη περισσότερο με τις αντιδράσεις τους.

 

Έγραψα στο facebook Σταματήστε να ανεβάζετε φωτογραφίες νεκρών παιδιών στο Facebook. Δεν έχουν όλοι τα στομάχια σας…

 

Μερικές από τις απαντήσεις που πήρα:

 

«Το να μην τα δημοσιεύεις δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν...» λέει ένας φίλος.

 

Ναι, υπάρχουν, το έμαθα, ενημερώθηκα, σοκαρίστηκα. Ποιος ο λόγος όμως να σοκαρίζομαι δεκάδες φορές μέσα στη μέρα. Ξανά και Ξανά. Και αύριο, και μεθαύριο και κάθε μέρα;

 

Άλλος ενοχλήθηκε και θεώρησε «προστακτική» την προτροπή μου την οποία ένας δεύτερος θεώρησε «αγένεια» κι ένας τρίτος θεώρησε «μικροαστισμό».

 

Μου έδειξαν και φωτογραφίες παιδιών σε εμπόλεμες περιοχές ή φωτογραφίες παιδιών με το πιστόλι στον κρόταφο, λέγοντας ότι τέτοιες εικόνες άλλαξαν τον ρου της ιστορίας.

 

Ναι, μα αυτές οι εικόνες (που δεν έδειχναν νεκρά παιδιά ή νεκρούς γενικότερα) κατέγραφαν το δράμα κάθε περίπτωσης, δημοσιεύθηκαν σε εφημερίδες, προβλήθηκαν στην τηλεόραση, πήραν βραβεία και –ναι- έφτασαν να σταματήσουν και πολέμους ή να αφυπνίσουν κοινωνίες.

 

Δεν έγιναν όμως «ψωμοτύρι» και προϊόν καθημερινής κατανάλωσης.

 

Δεν αναπαράχθηκαν με την ταχύτητα, τη μαζικότητα και δυστυχώς την αποπνικτική επαναληπτικότητα ενός μέσου (facebook) που αποδεικνύεται σήμερα απείρως ισχυρότερο από το πιο δυνατό παραδοσιακό ΜΜΕ (τηλεόραση).

 

Τα έργα τέχνης που απεικόνιζαν την ωμότητα και βιαιότητα ενός πολέμου ή μιας σφαγής, δεν τα έχουμε μπροστά μας καθημερινά. Επιλέγουμε πότε θα τα δούμε και κυρίως προετοιμαζόμαστε.

 

Στο facebook δεν έχεις αυτή την επιλογή. Μπορείς να έχεις επιλογές απόκρυψης ή ρύθμισης των όσων βλέπεις, αλλά στην πράξη δεν έχεις επιλογή να μην τα δεις καθόλου. Το feed δημοσιεύσεων του facebook είναι κάτι που ρυθμίζεται από έναν αλγόριθμο του κοινωνικού δικτύου και φυσικά εξαρτάται σε τεράστιο βαθμό από αυτά που δημοσιεύουν οι φίλοι.

 

Κι εδώ είναι το θέμα.

 

Όσοι υποστηρίζουν την αναπαραγωγή τέτοιων φωτογραφιών πιστεύουν ότι αφυπνίζεται η κοινή γνώμη παγκοσμίως, η οποία βρίσκεται σε ύπνωση.

 

Για την ύπνωση είμαι βέβαιος, για την αφύπνιση έχω κάποιες αμφιβολίες.

 

Το να αρέσκεσαι ή να συνηθίζεις στις εικόνες νεκρών και μάλιστα νεκρών παιδιών, καταντάει κανονική διαστροφή. Και η μία διαστροφή μπορεί να φέρει κάποια άλλη.

 

Η έκπληξή μου έγινε ακόμη μεγαλύτερη όταν είδα γονείς να υπερασπίζονται την ανάγκη δημοσίευσης και αθρόας αναπαραγωγής τέτοιων εικόνων.

 

Ναι, να γνωρίσουμε τι σημαίνει φρίκη.

Ναι, να μάθουμε για το δράμα διπλανών κοινωνιών και μάλιστα τόσο κοντινών όσο η Συρία.

Ναι, να υψώσουμε τη φωνή μας για να σταματήσει ο πόλεμος.

Ναι, να διαδώσουμε το μήνυμα παντού, να το κάνουμε θέμα στις καθημερινές μας συζητήσεις, στον καφέ, στη δουλειά, παντού.

 

Αλλά όχι να συνηθίζουμε και να απαιτούμε κι από τους άλλους να συνηθίσουν τη φρίκη της φωτογραφίας (όχι του πίνακα ή ενός κειμένου) ενός νεκρού παιδιού.

 

Για όσους έσπευσαν να ειρωνευτούν και να χλευάσουν τις στομαχικές μου ευαισθησίες, να θυμίσω μόνο ότι λόγω επαγγέλματος είμαι συνηθισμένος στην εικόνα του θανάτου, στην εικόνα ενός νεκρού. Υπήρξαν περίοδοι που έβλεπα πολύ τακτικά και από κοντά εικόνες νεκρών.

Σε τροχαία περιστατικά, μέσα στα νοσοκομεία, σε νεκροτομεία, σε στέκια τοξικομανών, σε εργοτάξια, σε χωράφια, ακόμη και σε εμπόλεμες περιοχές.

 

Ποτέ μα ποτέ δεν επέλεξα να «σερβίρω» την εικόνα ενός νεκρού προσώπου στο «πιάτο» ενός τηλεθεατή ή αναγνώστη.

 

Κι όμως ήθελα πολύ να ευαισθητοποιήσω την κοινή γνώμη για θέματα όπως πχ η ανάγκη χρήσης κράνους ή ζώνης για να αποφύγει κάποιος τον θάνατο σε τροχαίο ή το που μπορεί να καταλήξει κάποιος με τα ναρκωτικά.

 

Ποτέ όμως δεν γνώριζα σε τι φάση θα βρει η εικόνα της φρίκης τον αποδέκτη της ενημέρωσης. Σέβομαι κάποιους κανόνες, άγραφους μεν αλλά απαράβατους στη δουλειά μας.

 

Το facebook μπορεί να μην είναι επαγγελματικός χώρος, αλλά ένα στέκι ερασιτεχνών που μοιράζονται απόψεις και εικόνες. Και για αυτό είναι επιτυχημένο. Είναι όμως μαζικό. Είναι διαδραστικό. Και για αυτό έχει ξεπεράσει σε δύναμη και διείσδυση όλα τα παραδοσιακά ή ηλεκτρονικά ΜΜΕ.

 

Να θυμάστε ότι οι εικόνες που αναρτάτε φτάνουν δυνητικά παντού. Και όχι μόνο στα σαλόνια αλλά ακόμη και στις κρεβατοκάμαρες και τις τραπεζαρίες. Οποιαδήποτε ώρα της μέρας.

 

Να θυμάστε ότι δεν αντέχουν όλοι να δουν την φρίκη (ξανά, και ξανά, και ξανά) χωρίς κάποιος να τους προειδοποιήσει.

 

Και να το σεβαστείτε.

 

Και να αναλογιστείτε.

 

 

Υ.Γ.

Ο πόλεμος αυτός, πέρα από νεκρούς, έχει και επιζώντες. Πολλοί από αυτούς περνάνε από δίπλα μας. Φτάνουν με τα καράβια στο λιμάνι της Καβάλας και από εκεί πηγαίνουν στο ΚΤΕΛ. Δείξτε την ανθρωπιά σας σε αυτούς που κατάφεραν να επιζήσουν αλλά δεν είναι και τόσο σίγουρο αν θα τα καταφέρουν έως ότου φτάσουν στη Γερμανία ή τη Σουηδία. Δώστε τους ένα κομμάτι ψωμί και λίγο νερό. Συζητήστε μαζί τους. Ρωτήστε να σας πουν τι πέρασαν μέχρι να φτάσουν στα μέρη μας. Ρωτήστε να σας πουν για την φρίκη του πολέμου, την εκμετάλλευση των διακινητών, την απανθρωπιά ανθρώπων από τις χώρες που πέρασαν. Ρωτήστε να σας πουν και για τους δικούς τους ανθρώπους που πνίγηκαν ή πέθαναν στη διαδρομή. Δείξτε ενδιαφέρον. Είναι πιο αποτελεσματικό να δείξεις ανθρώπινο πρόσωπο στα ζωντανά θύματα ενός πολέμου από το να χρησιμοποιείς απλά τις φωτογραφίες των νεκρών συγγενών τους για να φρικάρεις τον κοινωνικό σου περίγυρο.

 

Μπορείτε να δείτε ή και να συμμετάσχετε στη συζήτηση στο facebook πατώντας εδώ